
Semafory kształtowe.
Semafor kształtowy składa się ze słupa, na którym są umieszczone ruchome ramiona koloru białego z czerwoną obwódką oraz latarnie i przesłony z kolorowymi szkłami. W uzasadnionych przypadkach, w celu zapewnienia lepszej widzialności, kolory ramienia i obwódki mogą być odwrócone.
Na maszcie semafora umieszcza się widoczną z przodu listwę z biało-czerwonymi pasami tak, by pas środkowy był czerwony.
Przez nastawienie jednego lub dwóch ramion semafora w odpowiednie położenie lub też przez ukazanie się odpowiedniego światła na semaforze wydaje się nakaz zabraniający lub zezwalający na jazdę pociągu.
Sygnały stosowane na semaforach kształtowych:
| Sygnał Sr1 "Stój" | Sygnał Sr2 "Wolna droga" | Sygnał Sr3 "Wolna droga ze zmniejszoną szybkością" |
![]() ![]() |
![]() ![]() |
![]() ![]() |
Sygnał Sr2 zezwala na jazdę z największą dozwoloną szybkością dla pociągu na danym odcinku linii, wskazaną w służbowym rozkładzie jazdy.
Sygnał Sr3 zezwala na jazdę z szybkością nie większą niż 40 km/h, począwszy od semafora do końca okręgu zwrotnicowego osłanianego tym semaforem.
Semafory kształtowe stosuje się na liniach bez blokady samoczynnej.
1) Na semaforach kształtowych używa się do dawania sygnałów dziennych ramion, a do dawania sygnałów nocnych - świateł na słupie semafora. Zależnie od liczby ramion semafory mogą być jednoramienne i dwuramienne.
2) Do kontrolowania w nocy położenia ramion semafora i świecenia się latarń stosuje się światła wsteczne.
Gdy semafor pokazuje sygnał Sr1 "Stój", górna latarnia pokazuje wstecz duże światło matowobiałe lub mleczne, a na semaforze dwuramiennym - oprócz tego - dolna latarnia małe swiatło matowobiałe lub mleczne.
Gdy semafor pokazuje sygnał Sr2, górna latarnia pokazuje wstecz duże światło białe, a na semaforze dwuramiennym oprócz tego - dolna latarnia małe światło matowobiałe lub mleczne.
Gdy semafor wskazuje sygnał Sr3 - obie latarnie pokazują wstecz duże światła białe.
Wymienione światła wsteczne należy stosować na wszystkich semaforach kształtowych, jeśli zachodzi tego potrzeba
Semafory świetlne.
Semafor świetlny składa się z oprawy (głowicy) na słupie lub podstawie (semafor karzełkowy), w której umieszczono jedną lub więcej lamp z kolorowymi szkłami lub z oprawy zawieszonej obok lub nad torem.
Na semaforach świetlnych stosuje się światła koloru czerwonego, zielonego, pomarańczowego i białego. Światła koloru zielonego, pomarańczowego i białego mogą być ciągłe lub migające. Światło czerwone stosuje się tylko ciągłe.
Jako uzupełnienie dolnego światła pomarańczowego ciągłego może być stosowany poziomy pas świetlny koloru zielonego lub pomarańczowego. Pas ten ma znaczenie tylko łącznie z dolnym palącym się światłem pomarańczowym.
Sygnały stosowane na semaforach świetlnych:
| |
||
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
1) Sygnały na semaforach świetlnych mogą byc podawane przez pracownika lub mogą wyświetlać się samoczynnie pod wpływem oddziaływania pociągu. W zależności od tego rozróżniamy semafory świetlne półsamoczynne i samoczynne. Dla odróżnienia, słupy semaforów półsamoczynnych są malowane w poziome pasy czerwono - białe, samoczynnych zaś - na biało.
W przypadku semaforów świetlnych karzełkowych, umieszczonych na podstawie, maluje się tarczę tłową lub głowicę tego semafora na przemian w poziome pasy białe i czerwone w ten sposób, aby pas czerwony był pomiędzy białymi. W razie zawieszenia latarni sygnałowej obok toru lub nad torem (pkt.5a) należy umieścić nad nią pas blachy pomalowany na biało (sem. samoczynny) albo na przemian w poziome pasy białe i czerwone tak, aby pas czerwony był pomiędzy białymi.
2) Pociąg zatrzymany na szlaku przed semaforem odstępowym samoczynnym wskazującym sygnał S1 "Stój" powinien jechać dalej, gdy na semaforze ukaże się sygnał zezwalający na jazdę. Jeżeli po zatrzymaniu się pociągu przed semaforem samoczynnym odstępowym nie ukaże się sygnał zezwalający, maszynista powinien uruchomić pociąg, jeżeli z pojazdu trakcyjnego nie widać pociągu lub innej przeszkody do jazdy na przednim odstępie, lecz powinien jechać wówczas z ostrożnością tak, aby mógł w każdej chwili zatrzymać pociąg w razie nagłego zauważenia przeszkody, przy czym szybkość jazdy po odstępie nie powinna przekraczać 20 km/h. Jazda pociągu z ostrożnością obowiązuje do czasu minięcia przez czoło pociągu semafora wskazującego sygnał zezwalający na jazdę
3) Pociąg zatrzymany przed semaforem wskazującym sygnał "Stój", nieoświetlonym lub wskazującym białe światło bądź sygnał wątpliwy (niepewny), z wyjątkiem semafora odstępowego samoczynnego, może jechać dalej , gdy na semaforze ukaże się sygnał zezwalający lub sygnał zastępczy albo na rozkaz pisemny doręczony drużynie pociągowej bądź przekazany za pomocą urządzeń łączności.
4) Pociąg zatrzymany wskutek braku semafora kształtowego lub świetlnego w miejscu, na którym poprzednio się znajdował, jak równiez pociąg zatrzymany przed sygnałem D1 (tarcza zatrzymania) ustawionym w miejscu brakującego semafora, może jechać dalej na rozkaz pisemny, doręczony drużynie pociągowej lub przekazany za pomocą urządzeń łączności.
5) Semafory są ustawiane lub zawieszane bezpośrednio obok toru, do któredo się odnoszą według następujących zasad:
a) na stacji oraz na szlaku jednotorowym - po prawej stronie toru, patrząc w kierunku jazdy. Na stacji dla osygnalizowania jazdy po torze głównym dodatkowym semafor może być wyjątkowo (po uzyskaniu zgody naczelnego dyrektora okręgu infrastruktury kolejowej) umieszczony nad tym torem;
b) na szlaku o dwóch torach - po zewnetrznej stronie torów, tzn. dla toru prawego - po prawej, a dla toru lewego - po lewej stronie patrząc w kierunku jazdy;
c) na szlaku o większej liczbie torów niż dwa:
- przy torach skrajnych - po zewnetrznej stronie torów, tzn tak jak na szlaku o dwóch torach,
- przy torach nieskrajnych - po prawej stronie toru, patrząc w kierunku jazdy;
d) jeżeli na szlaku następuje równoległe zbliżenie dwóch lub więcej torów, to:
- na odcinku wspólnym semafory umieszcza się odpowiednio według zasad podanych w pkt. 5b i 5c

- na odcinkach, na których tory się oddalają do posterunków ruchu nie leżących na danym odcinku linii o dwóch lub więcej torach, semafory umieszcza się odpowiednio według zasad podanych w pkt. 5a, 5b i 5c.

6) Sygnał Sr1 lub S1 na semaforze jest ważny zarówno dla pociągów, jak i dla manewrów i oznacza zakaz przejechania obok semafora wskazującego taki sygnał.
Manewrujący tabor może minąć sygnał "Stój" (Sr1, S1) na semaforze nie oznaczonym białą tabliczką z czarną literą "m":
a) gdy zostanie podany sygnał "Jazda dozwolona" (Z2) na tarczy zaporowej lub sygnał " Jazda manewrowa dozwolona" (M2, Ms2) na tarczy manewrowej;
b) jeżeli nie ma tarczy zaporowej lub manewrowej - gdy pracownik obsługujący dany semafor da za pomocą sygnału "Do mnie" (Rm1) lub "Ode mnie" (Rm2) pozwolenie na minięcie sygnału"Stój" (Sr1, S1)
Sygnał zezwalający na semaforze oznacza zakaz manewrowania na drodze przebiegu pociągu.
8) Semafory kształtowe nie oddane do użytku lub unieważnione oznacza się przez umocowanie wskaźnika W31 na poziomo ustawionym ramieniu albo przez zwieszenie i przymocowanie ramion do słupa.

![]()
Semafory świetlne nie oddane do użytku lub unieważnione oznacza się przez umieszczenie wskaźnika W31 pod oprawą semafora. Semaforów nie oddanych do użytku lub unieważnionych nie oświetla się.
Sygnały zastępcze.
Sygnał zastępczy "Sz" oznacza: "Można przejechać obok semafora wskazującego sygnał Sr1 lub S1 "Stój" bądź sygnał wątpliwy, bądź też semafora nieoświetlonego lub przejechać obok sygnalizatora sygnału zastępczego (mającego wyłącznie lampę ze światłem białym) bez pisemnego rozkazu".


![]()
![]()

1) Sygnał zastępczy "Sz" stosuje się w razie niemożności podania sygnału zezwalającego na jazdę, ukazania się sygnału wątpliwego lub gdy semafor jest nieoświetlony, a także na semaforze stale wskazującym sygnał S1 "Stój" (wyposażonym w dwie lampy sygnałowe: ze swiatłem czerwonym i ze światłem białym) oraz na sygnalizatorze sygnału zastępczego (mającym wyłącznie lampę ze światłem białym).
2) Sygnał zastępczy "Sz" zezwala na przejechanie obok semafora wskazującego sygnał Sr1 lub S1 "Stój", bądź też semafora wskazującego sygnał wątpliwy lub semafora nieoświetlonego - bez wręczenia rozkazu pisemnego (przy wyjazdach pociągów na tor szlakowy w kierunku przeciwnym do zasadniczego obowiązują oprócz tego postanowienia par.15 instrukcji sygnalizacji E1 i odpowiednie postanowienia instrokcji ruchu R1).
3) Jazda na sygnał zastępczy "Sz" może odbywać się z szybkością nie wiekszą niż 40 km/h i nie wymaga zatrzymania się przed nim. Maszynista jednak powinien tak regulować szybkość jazdy, aby mógł w każdej chwili zatrzymać pociąg, w razie nagłego zauważenia przeszkody. Przy wyjeździe na szlak bez blokady samoczynnej jazda z prędkością do 40 km/h obowiązuje w granicach posterunku ruchu.
4) Wyjazd pociągu na szlak z blokadą samoczynną na podstawie sygnału zastępszego"Sz", rozkazu pisemnego doręczonego drużynie pociągowej lub przekazanego za pomocą urządzeń łączności powinien odbywać się ze szczególną ostrożnością, tak aby maszynista mógł w każdej chwili zatrzymać pociąg w razie nagłego zauważenia przeszkody, przy czym szybkość jazdy nie może przekraczać 20 km/h. Jazda pociągu z ostrożnością obowiązuje do czasu minięcia przez czoło pociągu semafora wskazującego sygnał zezwalający na jazdę, o ile maszynista nie otrzymał rozkazu pisemnego z informacją, że samoczynne semafory odstępowe są nieważne. Przy wyjeździe na szlak z blokadą samoczynną na podstawie sygnału zastępczego "Sz" podanego na semaforze wyjazdowym grupowym, jazda z prędkością nie większą niż 20 km/h obowiązuje od tego semafora.
Materiały dzięki współpracy z Radkiem Bachem autorem "Kolejowej Strony Przepisowej" http://www.przepisowa.prv.pl